Willeke Alberti – Samen Zijn (1987)

Wat Mats het meest miste tijdens de lockdowns, was samen zijn. Hele dagen zat hij alleen thuis te werken, om vervolgens geen sociaal contact te mogen hebben. Geen feestjes, geen etentjes, niks. Dit nummer van Willeke Alberti, dat het gevoel van samen zijn perfect vertolkte, kreeg in januari 2021 extra aandacht toen tijdens de finale van De Slimste Mens – bekeken door ruim 3,5 miljoen Nederlanders – dit het winnende antwoord was. Finalisten Rob Kemps en Andries Tunru maakten daarna een lollig filmpje op dat nummer.

Willeke Alberti scoorde in 1987 een bescheiden hitje met ‘Samen Zijn’, de titelsong van de kinderserie Pompy de Robodoll. Het tijdloze nummer is sindsdien onderdeel van ons collectieve geheugen. In december 2020, toen theatermaker Wendy Hoogendijk haar nieuwjaarsvoorstelling moest annuleren, besloot ze samen met veertien 80-plussers – die eigenlijk een rol speelden in haar voorstelling – een videoclip op te nemen waarin de senioren de hoofdrol speelden. Uiteraard ging het over verbinding en uiteraard werd deze hartverwarmende video begeleid onder de klanken van ‘Samen Zijn’. Willeke kon alleen maar zeggen dat ze trots was.

“Weet je wat het verschil is tussen de sigarettenbranche en al die linkse hobby’s?” vroeg Egbert-Jan uitdagend, druk zuigend aan een kankerstaafje die hij zojuist van de lopende band bij Philip Morris had gegrist. Mats kon wel honderd argumenten bedenken, maar hij hield het gezellig: “Dat het één wat minder slecht voor je is dan het ander.” Egbert-Jan, die zichzelf graag EJ noemde (“zeg maar ie-djie”), schudde het hoofd: “Fout. Het verschil is dat wij wel kunnen lobbyen en zij niet, hahaha!” Mats glimlachte als een boer met kiespijn, omdat Egbert-Jans lach aanstekelijk werkte. En hij had ook gelijk, natuurlijk.

Op gepaste afstand van de tabakslobby, stonden de goklobby (de casino’s mochten lekker tot drie uur ‘s nachts doorgaan terwijl alles verder om twaalf uur dicht moest) en de luchtvaartlobby. De vliegers voelden nattigheid tijdens de lockdown. Nadat ze de klimaatdiscussies de afgelopen jaren konden pareren met één argument, de economie, werd nu duidelijk dat al dat gereis ook nog eens zorgde voor een razendsnelle virusverspreiding en daarmee de economie stuk maakte. De zakenreis-troef werd eigenlijk ook overbodig nu iedereen erachter kwam dat je prima kan thuiswerken en beeldbellen. En weekendjes reizen voor evenementen was ook niet meer nodig, want er waren geen evenementen. Toen KLM dreigde om te vallen had Hoekstra toch ineens diepere zakken dan hij de Zuid-Europese landen deed voorkomen. Voor dit stukje Neerlands glorie had hij nog wel wat liggen, zo trots was hij op de vliegende Hollanders. Prompt werd er een NPO-serie met deze naam en thematiek op de beeldbuis getoverd. Ondertussen waren de KLM-spindoctors druk bezig om te vertellen dat je in het vliegtuig heus geen covid oploopt, terwijl later bleek dat veel Nederlandse olympiërs in hun KLM-vlucht naar Tokio corona hadden opgelopen. Het was dan ook niet verwonderlijk dat het kabinet in de zomers van 2020 en 2021 al hun beslissingen lieten afhangen van de reislobby. Liever code geel en geen binnenlands vermaak, dan code oranje en binnenlandse festivals.

Verder, zo werd gauw duidelijk, zat er niet veel geld meer in het koffertje van Wopke. Er moest worden bezuinigd. Dan begin je natuurlijk met de gouden combinatie van een – in de ogen van rechts Nederland – luxegoed waar ook nog eens weinig voor wordt gelobbyd. Cultuur dus. Het pestproject van VVD-politici. Wat moet je immers nog met poppodia als de artiesten ook achter de webcam optreden en wat is de toekomst van een bibliotheek, als alles te koop is op bol.com? Een belezen cultuurkotser van de VVD poogde er ook nog een rekensommetje van te maken. Zijn conclusie: al dat linkse geneuzel levert onder aan de streep niet eens iets op. Dan kan je de centjes natuurlijk beter investeren in asfalt.

Het was weer een klassieke rechtse beredenering. Ook klassiek was dat de cultuurscene niet meer kon dan het hoofd schudden. Waar waren hun goede argumenten om wél te investeren in cultuur? Waar was hun voorspelling van de verwachte schade na de zoveelste bezuiniging? Waar was de cultuurlobby? De lobby was ook in november 2020 stil, toen als “signaal naar de zorg” doodleuk de theaters, poppodia en musea als eersten werden gesloten. Het was een opwelling van Rutte en zijn loopjongen op bloemenschoeisel en daarmee pure symboolpolitiek. Zo werd cultuur wederom het speeltje van Rutte. Het toonde maar weer aan: niet Rutte, maar de willekeur regeerde. 

Cultuurvoorvechter Mats was er klaar mee. Hij klom al tijdens de eerste lockdown op zijn zeepkist en sprak de goegemeente in het Amsterdamse Museumkwartier toe: “Cultuur verbindt de samenleving. Het zorgt voor ontplooiing en denkkracht. Het laat zien wie we zijn, wat we delen en wat ons uniek maakt. Met cultuur kunnen we onszelf en de samenleving een spiegel voorhouden. Het brengt mensen samen in een tijd waarin we al zo vaak langs elkaar leven. Zonder cultuur geen vrije denkers en geen ruimte voor ontwikkeling. Cultuur verbindt mensen en is de zuurstof voor een vrije maatschappij. En een samenleving waarin je wil leven verhoogt de kwaliteit van leven. Net zoals dat geldt voor de vrijheid van meningsuiting en het afschaffen van de doodstraf. Een beschaafd land fixt dat gewoon, om in VVD-jargon te spreken.”

Drie linkse cultuurmeisjes met een grote bril zonder glazen op hun neus, joelden na de woorden van Mats. Eén ging live op ‘de gram’ en tagde de hele tijd politici erin. Er volgde één like van een lokale D66-politica. Mats vervolgde: “Koester wat je ziet als je een steeg inloopt aan de rand van de stad. Daar staat een bibliotheek waar mensen dagelijks met elkaar de krant lezen en eens per week een boek bespreken. Loop verder en je ziet een theater waar de nieuwe Barry Atsma of Carice van Houten hun vuurdoop beleven.” Het vloggende meisje tagde direct Barry en Carice in haar video. Mats vervolgde: “Lees de poëzie op de weg of de gedichten op de gevel; het inspireert je tot een overpeinzing van je huidige leven. Ontdek in het nichemuseum om de hoek dat vrijheid méér is dan een dagje zuipen op 5 mei en waarom we dat op meer plekken moeten zien te realiseren.”

De kortertermijnpolitici (dat wil zeggen: alle 150 Kamerleden), gedreven door de wekelijkse peilingen, keken niet naar de vlog en luisterden evenmin naar ander verzoeken uit culturele hoek. De zweep moest erover, net als bij de vitale beroepen (die tijdens de lockdown natuurlijk hartstikke handig waren, maar daarna weer werden genegeerd). Bezuinigingen leiden immers tot meer vlees op de botten in Den Haag. Wat politici vaak voor het gemak vergeten is dat een economie alleen kan floreren als de overheid de zaakjes op orde heeft. Als mensen plezier hebben in het leven, geld hebben om leuke dingen te doen, de zorg krijgen die ze nodig hebben en onafhankelijke media kunnen benaderen – om maar wat te noemen. Hoe je dat voor elkaar krijgt? Niet door het afschaffen van de dividendbelasting of extra asfalt in ieder geval. Het kwartje leek bij VVD-fractievoorzitter Dijkhof ineens te vallen nadat hij zijn vertrek had aangekondigd; hij stuurde de de VVD-mammoettanker snel nog even naar links. Het was te laat. Toen in de zomer van 2021 alle voetbalstadions, winkels, vliegtuigen en zelfs Formule 1-stadions weer volliepen, bleven de festivalweides en concertzalen leeg. De zorgminister, met zijn gebloemde dancing shoes, wilde niet dat er gedanst werd, maar had niet de ballen zijn middelvinger naar de cultuursector op te steken en probeerde het recht te praten met een vaag verhaal over ‘geplaceerde evenementen’ waar niemand iets van begreep. Er volgde een grootse demonstratie in verschillende steden onder het motto #unmuteus, met als ultiem doel de festivals per 1 september weer te laten starten. Dat geen enkel politicus überhaupt reageerde, was de ultieme middelvinger naar de cultuursector. Er kwam wel een reactie van huisjesmelker Prins Bernard Jr. Hij vroeg of Chef’Special gratis kwam optreden op ‘zijn’ Formule 1-hobbyprojectje in Zandvoort. Dat hij niet verwachtte dat dit in het verkeerde keelgat zou schieten van de hele cultuursector, toonde zijn wereldvreemdheid. De huisjesmelker had er kennelijk baat bij dat mensen hun hypotheek niet konden betalen.

Het resultaat van een gebrek aan visie op cultuur was pijnlijk. Poppodia mochten op een gegeven moment open gaan, met dertig man inclusief barpersoneel en artiesten. Succes met tickets verkopen! Houden dronken mensen geen afstand? Dan moet je maar geen alcohol verkopen. Succes met je baromzet! Iedereen deed zijn best, maar het resultaat was dat het ene theater omviel en het volgende poppodium het halve personeelsbestand eruit moest gooien. Zelfs VVD(!)-Kamerlid El Yassini vond het té gênant worden en vroeg op een gegeven moment of de minister iets kon doen. Een vriendje van hem was namelijk dj en kon geen plaatjes meer draaien. Minister Ingrid van Engelshoven, wellicht nog minder begaan met de cultuurwereld dan Halbe ‘ik weet niks van cultuur dus dat bezuinigt lekker makkelijk’ Zijlstra, schrok wakker toen het te laat was. Terwijl zij badend in het zweet wakker werd, liep een Brabantse vriendin van Mats met haar ontslagbrief van de lokale poptempel in de hand zo de stad in. Mensen mochten dan niet in een groot en hypermodern poppodium met de beste ventilatievoorzieningen komen; men was meer dan welkom in de kroeg of de lokale snackbar, waar iemand met een saffie in zijn mondhoek mayonaise op de friet spoot omdat de satésaus niet meer hygiënisch was volgens “de karona” (in Brabants dialect maakt het niet uit of je rept over kerona, karona, korona, kurona of kirona, alle opties volstaan). Over cultuur gesproken.

Wat nou, geen cultuur, zeiden politici semi-verbaasd. Er is toch een beeldbuis, je kan concerten YouTuben en je kan naar de kerk? Klopt, de kerk bleef gek genoeg de hele lockdown open, dat krijg je met CDA en ChristenUnie in het kabinet, en dat bleek een brandhaard voor besmettingen omdat er ‘toevallig’ een causaal verband was tussen virusontkenners en kerkgangers. En inderdaad, men kon tv kijken, als dat al cultuur is. Op teevee wisten de publieken, naast bekende successen zoals Zondag Met Lubach, nog wat programma’s af te stoffen en de kijkcijfers vierden hoogtij (“thuis is voor de buis”) met veel informatievoorziening. Toen het volk wel klaar was met informatievoorziening, werd Netflix uitgespeeld. Eclatant succes bij de NPO was er voor spelshow De Slimste Mens: ruim 3,5 miljoen mensen keken naar de finale. Hier won Rob Kemps met een vraag over Willeke Alberti, waarbij ‘Samen Zijn’ het beslissende antwoord was. Een nummer dat prompt omhoog schoot in de streaminglijsten – we zaten immers in de tweede lockdown en konden wel wat verbroedering gebruiken. Samen zijn, zodat je samen kan zeiken op de cultuurminister.

Dit is een bijdrage van Mats. Lees alles over covidmuziek op deze plek: 19 maanden COVID-19 in 19 liedjes.